«Ο Σωκράτης, όπως και οι περισσότεροι αρχαίοι φιλόσοφοι, θεωρούσε ότι η αναζήτηση της σοφίας και η υπόσχεση της συναισθηματικής ευημερίας είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Επέμενε ότι η αποστολή την οποία ανέλαβε, στο όνομα του Απόλλωνα, του θεού της θεραπείας, δεν ήταν μόνο φιλοσοφική αλλά και θεραπευτική. Η χαρακτηριστική του μέθοδος αμφισβήτησης προοριζόταν να λειτουργήσει ως φάρμακο, προκειμένου να μας βοηθήσει να θεραπευτούμε από ένα τρομερό πρόβλημα: μια μορφή διανοητικής έπαρσης που μας τυφλώνει και μας αποπροσανατολίζει, σε σχέση με τις ίδιες μας τις αξίες. Περνάμε τη ζωή μας, ως επί το πλείστον, ενεργώντας σαν να γνωρίζουμε –ή να μη χρειάζεται να γνωρίζουμε– ποιος πρέπει να είναι ο στόχος μας, ποια πράγματα είναι καλά και ποια κακά. Λίγοι από εμάς κάποια στιγμή αφιερώνουν χρόνο στο να εξετάσουν με κριτικό πνεύμα αυτές τις υποθέσεις.

Η προσέγγιση της αυτοβελτίωσης που συναντάμε στους σωκρατικούς διαλόγους είναι επομένως διαφορετική από εκείνη που συναντάμε στα σύγχρονα εγχειρίδια αυτοβελτίωσης ή αυτοβοήθειας. Συνήθως παίρνουμε συμβουλές αυτοβοήθειας από τα διάφορα βιβλία αυτοβοήθειας. Αυτό που μας κληροδότησε ο Σωκράτης δεν ήταν τόσο μια σειρά από απαντήσεις όσο μια μέθοδος διατύπωσης ερωτήσεων, μια τεχνική για να ξεκαθαρίζουμε τη σκέψη μας και να προστατεύουμε τον εαυτό μας, ώστε να μη μας παραπλανούν οι άλλοι, η οποία είναι σήμερα γνωστή ως σωκρατική μέθοδος.

Επομένως, το βιβλίο αυτό δεν είναι ένα βιβλίο αυτοβοήθειας με τη συμβατική έννοια του όρου. Πράγματι, θα μπορούσε να διαβαστεί ως μια κριτική αυτού του πράγματος στο οποίο έχει εξελιχτεί η αυτοβοήθεια. Από την εμπειρία μου, οι περισσότεροι ψυχοθεραπευτές υποδέχονται συχνά πελάτες οι οποίοι περιγράφουν τους εαυτούς τους ως «εθισμένους στην αυτοβοήθεια» και οι οποίοι έχουν σχηματίσει δικές τους, ιδιωτικές βιβλιοθήκες με βιβλία αυτοβοήθειας, εκείνα που καταγράφουν τις καλύτερες πωλήσεις. Παρακολουθούν βίντεο, διαβάζουν άρθρα, κάνουν μαθήματα, διαλογίζονται, τηρούν ημερολόγιο και παρακολουθούν σεμινάρια, κι όμως εξακολουθούν να καταλήγουν στο γραφείο κάποιου ψυχοθεραπευτή. Όπως θα δούμε, ο Σωκράτης συνάντησε στην πορεία νεαρούς άνδρες οι οποίοι είχαν βρεθεί σε πολύ παρόμοια δύσκολη θέση.

Παρότι ενδέχεται περιστασιακά να αισθάνονται καλύτερα, ως αποτέλεσμα όλων των συμβουλών που καταναλώνουν, στην πραγματικότητα δεν γίνονται καλύτερα. Κάποιες φορές, μάλιστα, έχουν καταλήξει να χειροτερέψουν, παρά το γεγονός ότι έχουν επενδύσει τόσο πολύ χρόνο, ενέργεια και χρήμα στην αγορά του οτιδήποτε τους πλασάρουν οι διάφοροι γκουρού της αυτοβελτίωσης. Θα ήταν, ωστόσο, πολύ καλύτερο για εμάς να μάθουμε πώς να χρησιμοποιούμε τη λογική για να επιλύουμε ενεργά τα προβλήματα που μας απασχολούν και να αξιολογούμε διαφορετικές στρατηγικές, αντί να εξαρτώμεθα από άλλους ανθρώπους, που μας δίνουν φασόν συμβουλές.

Πριν μπορέσουμε να επιχειρήσουμε καν να βοηθήσουμε τον εαυτό μας, πρέπει, επιπλέον, να καταλήξουμε στο ποιος είναι ο στόχος μας. Η αυτοβοήθεια σε τίποτε δεν βοηθάει, αν δεν ξέρουμε τι είναι αυτό που προσπαθούμε να πετύχουμε. Πρώτον, πρέπει να μάθουμε πώς να εστιάζουμε στη γενικότερη εικόνα και, όπως επέμενε ο Σωκράτης, να θέτουμε στον εαυτό μας ορισμένα δύσκολα ερωτήματα σχετικά με τις αξίες μας. Για παράδειγμα, θα πρέπει η «αυτοβελτίωσή» μας να μετρηθεί με όρους επίτευξης εξωτερικών στόχων, όπως ο πλούτος και η φήμη, ή εσωτερικών, όπως η σοφία και η αυτοκυριαρχία; Τι συνιστά πραγματικά ευημερία ή καλή ζωή για τον άνθρωπο;»

Απόσπασμα από το βιβλίο Πώς να σκέφτεσαι σαν τον Σωκράτη του Donald J. Robertson