Μεγάλωσα ανησυχώντας ότι ο πατέρας μου θα πέθαινε. Κάποια στιγμή, πριν κλείσω τα δέκα, τα αδέρφια μου κι εγώ ανακαλύψαμε ότι ο μπαμπάς κάπνιζε στα κρυφά – μάλλον μας το είχε αποκρύψει για να μας εμποδίσει να αντιγράψουμε τη συνήθειά του. Όμως, από τη στιγμή που ανακαλύψαμε τα πουράκια του, άρχισε να καπνίζει μπροστά μας. Αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν πως κάπνιζε μόνο μέσα στο αυτοκίνητο. Δεν κάπνιζε ποτέ στα πάρτι, στο σπίτι, στη δουλειά, μονάχα στο αυτοκίνητο. Κατέβαλα κάποιες διακριτικές προσπάθειες να τον πείσω να το κόψει, όμως τίποτε δεν έφερε αποτέλεσμα. Μέχρι που έφτασε μια μέρα, δέκα χρόνια αργότερα, όταν άθελά μου τον οδήγησα στο να τερματίσει οριστικά μια συνήθεια σαράντα ετών. Προκειμένου να εξηγήσω τι συνέβη, πρώτα θα χρειαστεί να περιγράψω εν συντομία πώς συντηρούνται οι διάφορες συνήθειες.

H έννοια του κύκλου των συνηθειών περιγράφηκε αρχικά από τον Αμερικανό δημοσιογράφο Τσαρλς Ντάχιγκ στο βιβλίο του Η Δύναμη της Συνήθειας, όπου διερευνά το πώς και το γιατί δημιουργούνται οι συνήθειες, γιατί επιμένουν και πώς μπορούμε να τις τερματίσουμε. Απλουστευμένος, ένας κύκλος συνήθειας αποτελείται από τρία βασικά στοιχεία:

Σήμα: Ο καταλύτης της συνήθειας (π.χ. μία αγχωτική συνάντηση ή ένα αρνητικό γεγονός).

• Ρουτίνα: Η συνήθεια (π.χ. το κάπνισμα τσιγάρου ή η κατανάλωση σοκολάτας).

• Ανταμοιβή: Το αποτέλεσμα ή η επίδραση της συνήθειας πάνω σου (π.χ. αίσθημα ανακούφισης ή ευτυχίας).

Όταν ήμουν 18 χρονών, έχοντας διακόψει τις σπουδές μου προκειμένου να ιδρύσω την πρώτη τεχνολογική εταιρεία μου, διάβαζα ένα βιβλίο με τίτλο Hooked, του Αμερικανού επενδυτή και συγγραφέα Νιρ Εϊάλ, όπου εξηγεί το πώς οι μεγάλες εταιρείες πίσω από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι τεχνολογικοί κολοσσοί εθίζουν τους χρήστες στα προϊόντα τους, εκμεταλλευόμενες αυτό τον φαύλο κύκλο. Το διάστημα που διάβαζα το βιβλίο, έτυχε να περάσω από το σπίτι και κατά λάθος το άφησα στο μπάνιο του πατέρα μου. Ο πατέρας μου τρελαίνεται να διαβάζει όταν είναι στην τουαλέτα, οπότε έπιασε το βιβλίο. Μέσα από αυτό κατανόησε τον κύκλο της δικής του συνήθειας και μπόρεσε επιτέλους να αντιληφθεί το σήμα (το αυτοκίνητό του), τη ρουτίνα (το άπλωμα του χεριού στη θήκη της πόρτας, το πιάσιμο των τσιγάρων, το άναμμα ενός) και την ανταμοιβή (την έκλυση ντοπαμίνης που προκαλούσε η νικοτίνη στον εγκέφαλό του) που τον ωθούσαν στο να καπνίζει. Την επόμενη μέρα πήγε στο αυτοκίνητό του, πήρε τα τσιγάρα του, έβαλε μικρά γλειφιτζούρια στην ταμπακιέρα και δεν κάπνισε ποτέ ξανά. Ο φαύλος κύκλος είχε διακοπεί. Μια νέα, λιγότερο εθιστική συνήθεια είχε καταλάβει τη θέση της προηγούμενης, οπότε το αποτέλεσμα για την υγεία του πατέρα μου βελτιώθηκε δραστικά.

Είτε το συνειδητοποιούσε ο πατέρας μου είτε όχι, η επιστήμη αποδεικνύει ότι το σημαντικότερο πράγμα που έκανε ήταν να μην προσπαθήσει να αντισταθεί στη συνήθεια, αλλά να αντικαταστήσει το τελευταίο βήμα του κύκλου της συνήθειας με μια πολύ λιγότερο εθιστική ανταμοιβή, τα γλειφιτζούρια. Εν τω μεταξύ, νέες εκπληκτικές επιστημονικές έρευνες έχουν αποκαλύψει πόσο αφελές είναι να επιχειρήσεις να αντιμετωπίσεις τις κακές σου συνήθειες και γιατί οι άνθρωποι μονίμως καταλήγουν να πέφτουν στην ίδια λούμπα, όταν το προσπαθούν.

Έχει τύχει να παρατηρήσεις πως, όταν εστιάζεις υπερβολικά στο να σταματήσεις κάτι, τελικά καταλήγεις στο να επανέλθεις σε αυτό και να το κάνεις ακόμη περισσότερο;

Απόσπασμα από το βιβλίο «Το ημερολόγιο ενός CEO» του Steven Bartlett

Το ημερολόγιο ενός CEO