Η σημασία των ορίων

Η εκμάθηση και η εξάσκηση υγιών ορίων αποτελεί βασικό παράγοντα στη διαχείριση δύσκολων, δυσλειτουργικών ή κακοποιητικών σχέσεων. Ανεξάρτητα από το ποιο ήταν το πρότυπο μέσα στη δική σας οικογένεια ή τι έχετε διδαχθεί στο παρελθόν, μπορείτε να μάθετε τα υγιή όρια και να τα εφαρμόσετε ανά πάσα στιγμή.

Όταν μαθαίνετε και εξασκείτε υγιή όρια με τους γονείς σας, αν και μπορεί στην αρχή να αισθάνεστε μερικές φορές άβολα, σύντομα θα νιώσετε πολύ καλύτερα. Η εφαρμογή υγιών ορίων θα γίνει πιο εύκολη με τον καιρό και θα προκύψει μια νέα αίσθηση διαύγειας και εμπιστοσύνης. Μαζί με την αίσθηση της εξέλιξης πιο υγιών ορίων έρχεται και μια αλλαγή στο θέμα της ευθύνης και της λογοδοσίας, που είναι πολύ απελευθερωτική.

Σε αυτό τον βήμα βήμα οδηγό θα μιλήσουμε για τη σημασία των ορίων και θα σκιαγραφήσουμε τον τρόπο με τον οποίο μπορείτε να ορίσετε και να διατηρήστε υγιή όρια με την οικογένειά σας, καθώς και πώς να προσδιορίσετε τα όριά σας, πώς να τα κοινοποιήσετε σε άλλους και πώς να διαχειριστείτε οποιαδήποτε πίεση, αντίσταση ή παραβίαση.

Τα υγιή όρια είναι ζωτικής σημασίας για την ψυχική και τη συναισθηματική ευημερία μας. Στις σχέσεις, τα όρια καθορίζουν τους περιορισμούς και τις προτιμήσεις μας· αντανακλούν τις αξίες μας και βοηθούν στη δημιουργία μιας αίσθησης ασφάλειας. Στις υγιείς σχέσεις υπάρχει αλληλοσεβασμός και κατανόηση. Τα όρια δεν αφορούν τον έλεγχο ή τη χειραγώγηση των άλλων. Έχουν σχέση με τη γνώση του εαυτού σας και την ενημέρωση των άλλων τι είναι αποδεκτό ή όχι για εσάς. Τα όριά σας είναι δικά σας.

Τα όριά σας είναι, επίσης, και δική σας ευθύνη. Τι κάνουν οι άλλοι ή πώς αντιδρούν ως απάντηση στα όριά σας δεν είναι. Ωστόσο, ενώ η ανταπόκριση των άλλων στα όριά σας είναι εκτός του ελέγχου σας, οι ενέργειές τους είναι εξαιρετικά ενδεικτικές και μπορούν να σας βοηθήσουν να αποφασίσετε εάν ή πώς θέλετε να ασχοληθείτε με ένα άτομο που δεν σέβεται ή δεν ανταποκρίνεται καλά στα προσωπικά σας όρια.

Θυμηθείτε, όσοι εκνευρίζονται που έχετε όρια είναι αυτοί που ωφελούνται από το να μην έχετε κανένα. Ακόμα ένας λόγος παραπάνω για να τα έχετε.

Επικοινωνώντας τα όριά σας

Η προσπάθεια να αποκτήσετε πιο υγιή όρια σημαίνει να γνωρίζετε μέσα σας τι θέλετε και τι δεν θέλετε. Μετά, το επόμενο βήμα είναι να το επικοινωνήσετε αποτελεσματικά σε έναν γονέα ή μέλος της οικογένειας.

Κατά την επικοινωνία των ορίων σας, προσπαθήστε να είστε όσο το δυνατόν πιο σαφείς σχετικά με το τι είναι και τι δεν είναι αποδεκτό από εσάς. Μπορεί να θέλετε να εξηγήσετε τους λόγους που θέτετε όρια ή όχι, αυτό είναι θέμα προσωπικής προτίμησης. Δεν χρειάζεται να δικαιολογήσετε τα όριά σας σε κανέναν.

Να είστε ξεκάθαροι στα όριά σας. Αυτό σημαίνει να μιλάτε για τον εαυτό σας και να χρησιμοποιείτε την προσωπική δήλωση «εγώ». Μην κατηγορείτε, μη ρίχνετε ευθύνες, μην αναφέρεστε σε ευθύνες άλλων και μην προσπαθήσετε να πείτε στο άλλο άτομο πώς πρέπει να συμπεριφέρεται. Ο καθορισμός ορίων είναι η σαφής επικοινωνία σχετικά με το τι εσείς θέλετε και δεν θέλετε, και τι θα κάνετε ή θα εφαρμόσετε αν δεν γίνουν σεβαστά.

Μερικά παραδείγματα ορίων με σαφείς συνέπειες είναι:

• «Δεν μου αρέσουν οι φωνές, οπότε, αν υψώσεις ξανά τη φωνή σου, θα φύγω».

• «Δεν θέλω να μιλήσω για αυτό, οπότε, αν συνεχίσεις να επιμένεις να το αναφέρεις, απλώς δεν θα απαντήσω».

• «Δεν μου αρέσει να χρησιμοποιώ το τηλέφωνό μου μετά τις 8 μ.μ., οπότε, αν μου στείλεις μήνυμα ή με καλέσεις, δεν θα απαντήσω».

Η αποτελεσματική επικοινωνία είναι σημαντική ώστε να είστε σαφείς σχετικά με τη θέση τη δική σας και των άλλων. Αναφέρει τι θα γίνει σε περίπτωση που κάποιος δεν σεβαστεί τα όριά σας. Το κρίσιμο μετά είναι να εφαρμόσετε τις συνέπειες εάν παραβιαστούν τα όριά σας. Αν δεν τις εφαρμόσετε, τότε δίνετε το μήνυμα στους άλλους ανθρώπους ότι δεν εννοείτε αυτά που λέτε. Πάντως, μερικές φορές μπορεί να προτιμάτε να γνωρίζετε μόνο εσείς τη συνέπεια, και να μην την επικοινωνήσετε ρητά. Αλλά οι ίδιοι πρέπει να ξέρετε τι θέλετε να κάνετε, ή πώς θα ανταποκριθείτε, εάν ένας τοξικός γονέας συμπεριφέρεται με τρόπο που ξεπερνά τα όριά σας.

«Η μητέρα μου επέκρινε και υποτιμούσε τον πατέρα και την αδερφή μου σε εμένα κάθε φορά που είχε την ευκαιρία. Ήταν απαίσιο να μεγαλώνεις έτσι. Ξεφορτωνόταν πάνω μου προσωπικές πληροφορίες τους που πραγματικά δεν ήθελα ούτε χρειαζόταν να μάθω. Ή θα προσπαθούσε να μοιραστεί «ανησυχίες» της (βασικά, ήταν απλώς κουτσομπολιά) προσπαθώντας να με σύρει μέσα σε ένα δραματικό τρίγωνο. Με έκανε να νιώθω άγχος. Ως ενήλικο άτομο, εξαιτίας αυτού, έτρεμα όταν θα τους έβλεπα. Κάποια στιγμή εκείνη θα με στρίμωχνε σε μια γωνιά, προσπαθώντας να μου τα πει. Ένιωθα να βρίσκομαι στο έλεος μιας κατάστασης που σιχαινόμουν. Όταν άρχισα να μαθαίνω για τα όρια, κατάλαβα ότι αυτό ήταν κάτι που έπρεπε να αντιμετωπίσω. Άρχισα να της λέω ότι δεν μου άρεσε όταν το έκανε αυτό και ότι θα προτιμούσα να μη μοιράζεται μαζί μου πράγματα γι’ αυτούς. Εκείνη γινόταν έξαλλη μαζί μου και συνέχιζε παρ’ όλα αυτά. Αποφάσισα ότι απλώς δεν ήθελα να εμπλέκομαι πλέον σε όλο αυτό. Στο τέλος έμαθα να απαντώ με πολύ αποστασιοποιημένο και αδιάφορο τρόπο στο κουτσομπολιό της, λέγοντας απλά: “Ω, και τι θα κάνεις γι’ αυτό;”. Απλώς επαναλάμβανα την ίδια φράση και δεν εμπλεκόμουν σε καμία περαιτέρω συζήτηση μαζί της. Στο τέλος σταμάτησε να προσπαθεί να με σύρει μέσα σε κάτι που δεν επέτρεπα πλέον στον εαυτό μου να συρθεί. Όπως οι περισσότεροι τοξικοί γονείς, εστίασε αλλού την προσοχή της, για να προκαλέσει το ενδιαφέρον κάποιου άλλου».

Πότε να θέσετε όρια

Ο χρόνος και ο τόπος για να θέσετε όρια είναι βασικά όποτε το θέλετε ή είναι αναγκαίο. Εάν αισθάνεστε αναστατωμένοι, εκνευρισμένοι και θυμωμένοι, αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι τα όριά σας δεν γίνονται σεβαστά. Συνήθως, όταν νιώθουμε αναστατωμένοι ή θυμωμένοι, είναι επειδή μας «πατάνε» κάποιο κουμπί ή δοκιμάζουν τα όριά μας. Μπορεί να είναι χρήσιμο να αναγνωρίσετε πιο συγκεκριμένα τι είναι αυτό το συναίσθημα, προκειμένου να μπορέσετε να αναγνωρίσετε ποιο είναι το όριο που θα χρειαστεί να βάλετε ή τι επιθυμίες και ανάγκες μπορεί να έχετε, ώστε να τις σεβαστείτε.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Μεγαλωμένοι από νάρκισσους γονείς» της Dr. Sarah Davies