«Θέλεις να ζωγραφίσεις;»

«Βαριέεεμαι!»

«Μήπως να διαβάσεις ένα βιβλίο, να φτιάξεις ένα παζλ, να δεις μια ταινία;…»

«Βαριέμαι!»

«Θέλεις να πάμε μια βόλτα, να ακούσεις μουσική, να παίξουμε ένα επιτραπέζιο;»

«Άσε με ήσυχο/η, σου είπα, βαριέμαι! Δεν έχω τίποτα να κάνω!»

«Μα, έχεις τόσα παιχνίδια!»

«Είναι βαρετά…»

Μήπως οι παραπάνω διάλογοι σας είναι γνώριμοι; Έχετε ακούσει κι εσείς το ρήμα «βαριέμαι» μέσα από τα παιδικά χείλη ενώ πνίγεστε στη δουλειά ή έχετε ανάγκη ξεκούρασης; Ένα αγαπημένο θέαμα, μια κοινωνική επίσκεψη, μεσημέρια καλοκαιριού και πολλά ακόμα μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε εφιάλτη για κάθε γονέα που σπεύδει να γεμίσει με κάτι «δημιουργικό» τον ελεύθερο χρόνο των παιδιών του.

Μερικές φορές, εμείς οι ίδιοι οι γονείς περιπλέκουμε τα πράγματα και παγιδευόμαστε στο δίχτυ που ρίχνουμε άθελά μας, προσπαθώντας να καλύψουμε κάθε κενό στον χρόνο των παιδιών μας.

Μέσα από την Εθελοντική Διακονία Ασθενών, στην οποία συμμετέχω ως εθελόντρια –επισκέπτομαι παιδιά εγκαταλελειμμένα, κακοποιημένα ή από ακατάλληλο οικογενειακό περιβάλλον για δημιουργική απασχόληση–, έχω βιώσει μια παράλληλη πραγματικότητα. Παιδιά τα οποία, μέχρι να βγει η δικαστική απόφαση και να εγκατασταθούν σε ένα ίδρυμα ή να γυρίσουν σε κάποιο συγγενικό πρόσωπο του περιβάλλοντός τους, περνούν εβδομάδες, μήνες μέσα στον νοσοκομειακό χώρο των τριών Παίδων Αττικής, ανάμεσα σε κρεβάτια νοσηλείας, χωρίς εξόδους, χωρίς σχολείο, βιβλία ή μπλοκ ζωγραφικής, χωρίς ταινίες ή παιχνίδια, με μία τηλεόραση που παίζει όλη την ημέρα μέσα σε έναν θάλαμο.

Τι επιλογές έχουν; Πόσο βαρετή και ανιαρή μπορεί να είναι η καθημερινότητά τους; Πώς την αντιμετωπίζουν;

Η δύσκολη αυτή πραγματικότητα αναγκάζει τα ίδια τα παιδιά να εκμεταλλεύονται κάθε ευκαιρία και με φαντασία να γίνονται δημιουργικά. Το πρώτο που κάνουν είναι να ενωθούν, να αναζητήσουν ο ένας την παρέα του άλλου, ακόμη κι αν ηλικιακά δεν ταιριάζουν ή δεν μιλούν την ίδια γλώσσα. Έπειτα σκαρφίζονται παιχνίδια με ό,τι βρίσκουν. Ένα σεντόνι μπορεί να γίνει μια αυτοσχέδια σκηνή όπου θα κρυφτούν οι «ινδιάνοι», ένα απλό χαρτί μπορεί να μετατραπεί σε σαΐτα ή καραβάκι, οι συσκευασίες από χυμό ή γάλα δημιουργούν μια χάρτινη πόλη, οι θάλαμοι γίνονται χώρος για κρυφτό. Αν βρουν ένα επιτραπέζιο παιχνίδι, δεν το καταστρέφουν ούτε το παραμελούν, αντίθετα, μαζεύονται όλα μαζί για να παίξουν.

Η εμπειρία μου στα Παίδων Αττικής, από το 2017 μέχρι σήμερα, μου έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσω νέες εναλλακτικές προσέγγισης, τις οποίες εφάρμοσα και στα δικά μου παιδιά. Αυτή η τριβή φώτισε άγνωστες σ’ εμένα, μέχρι εκείνη τη στιγμή, πτυχές της παιδαγωγικής, πτυχές οι οποίες ενισχύθηκαν και από την άποψη παιδοψυχολόγων.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, στον χώρο της ψυχικής υγείας η ανία και η πλήξη είναι δώρα και ευκαιρίες για τα παιδιά. Μέσω αυτών μπορούν να αναδυθούν πολύτιμες δεξιότητες, όπως η δημιουργικότητα, η επιμονή, η υπομονή, η ευρηματικότητα. Όλες αυτές οι δεξιότητες έχουν ως κοινό παρονομαστή την αυτοπεποίθηση.

Αποτελεί παράλληλα ένα μέσο ώστε να βελτιωθεί η σχέση του παιδιού με τον ίδιο του τον εαυτό ή ακόμα να αναζητήσει παρέα σε αδέρφια ή κοντινά του πρόσωπα καλλιεργώντας κοινωνικές επαφές. Επιπλέον, η ανία βοηθά τα υπερδραστήρια παιδιά να χαλαρώσουν και αργότερα να μπορέσουν να επανέλθουν ακόμα πιο λειτουργικά, ώσπου να βρουν αυτό που καλύπτει τις δικές τους ανάγκες.

Η συνεχής κάλυψη του ελεύθερου χρόνου των παιδιών από τους γονείς τούς στερεί τη δυνατότητα να ανακαλύψουν μόνα τους τι είναι αυτό που θα τους κάνει να νιώσουν χαρά. Το μη δομημένο παιχνίδι εμπεριέχει τα στοιχεία του πειραματισμού, της εξερεύνησης και του λάθους, το οποίο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της διαδικασίας της μάθησης.

Ωστόσο, όταν λέμε ότι αφήνω τα παιδιά να βρουν μόνα τους πώς θα καλύψουν τον ελεύθερο χρόνο τους, δεν ισοδυναμεί με το να τα αφήσουμε ανεξέλεγκτα με τις ώρες μπροστά σε μια οθόνη.

Τι μπορούμε να κάνουμε επομένως;

› Να απαλλαγούμε από το άγχος, να αποφορτιστούμε από την ευθύνη και να αφήσουμε τα παιδιά να γεμίσουν δημιουργικά τον χρόνο τους με κάτι που θα βρουν τα ίδια.

› Να αποφύγουμε με κάθε τρόπο τις εύκολες λύσεις (φαγητό, οθόνες, κινητά) και να μην υποκύψουμε σε αυτά, όσο σκληρά κι αν τα παιδιά δοκιμάζουν τα όριά μας.

› Να αφήσουμε χρόνο στα παιδιά για πειραματισμό.

› Να εξασφαλίσουμε ότι είναι ασφαλή.

› Να τα εμπιστευτούμε και να γίνουμε δεκτικοί στο ρίσκο.

› Να αποδεχτούμε ότι αυτό που αρέσει στα παιδιά μπορεί να μην αρέσει σ’ εμάς.

› Να πάρουμε απόφαση ότι οι ασχολίες των παιδιών δεν αποσκοπούν πάντα στο να γίνονται καλύτερα, αλλά να εισπράττουν απλώς ευχαρίστηση.

› Να γίνουμε πιο δεκτικοί στην ακαταστασία, στη φασαρία, στην αναστάτωση που μπορεί να επιφέρει ο αυτοσχεδιασμός των παιδιών.

› Να τα αφήσουμε να βαρεθούν, να ονειρευτούν, να ανακαλύψουν, να πειραματιστούν μέχρι που το «βαριέμαι» να γίνει «τελικά, δεν πέρασα άσχημα!»

Απόσπασμα από το βιβλίο «Όσα έμαθα από τα παιδιά» της Ελισάβετ Κρίπα