Η ενσυναίσθηση είναι ο τρόπος με τον οποίο κατανοούμε με σεβασμό αυτό που βιώνει κάποιος άλλος. Ο Κινέζος φιλόσοφος Τσουάνγκ Τσου είπε ότι η πραγματική ενσυναίσθηση μάς καλεί να ακούσουμε με όλη μας την ύπαρξη: «Αν θέλουμε απλά να ακούσουμε, το κάνουμε με τα αυτιά μας. Αν, πάλι, θέλουμε να ακούσουμε και να καταλάβουμε, τότε χρησιμοποιούμε και τον νου. Όταν όμως ακούμε με το πνεύμα μας, δεν περιοριζόμαστε στο αυτί ή το μυαλό. Καλούμαστε να αδειάσουμε εντελώς και να ακούσουμε με όλη μας την ύπαρξη. Τότε μόνο μπορούμε να αντιληφθούμε άμεσα αυτό που συμβαίνει ενώπιόν μας, το οποίο ποτέ δεν θα καταφέρναμε να ακούσουμε με τα αυτιά μας ή να καταλάβουμε με τον νου μας».

Ακούμε τους άλλους με ενσυναίσθηση μόνο όταν έχουμε καταφέρει να αποβάλουμε όλες τις προκαταλήψεις και τις κρίσεις μας γι’ αυτούς. Η ζωή θέλει από εμάς να είμαστε παρόντες με αυτόν τον τρόπο. Ο Ισραηλινός φιλόσοφος Μάρτιν Μπούμπερ, που γεννήθηκε στην Αυστρία, περιγράφει αυτή την ποιότητα της παρουσίας που αξιώνει από εμάς η ζωή ως εξής: «Παρά τις ομοιότητες που έχουν όλες οι καταστάσεις στη ζωή, καθεμία από αυτές έχει ένα μοναδικό πρόσωπο που δεν έχει υπάρξει ξανά και δεν θα ξαναϋπάρξει, όπως ακριβώς ένα νεογέννητο. Απαιτεί από εσένα μια αντίδραση που δεν μπορείς να έχεις προετοιμάσει. Δεν απαιτεί τίποτα από το παρελθόν. Απαιτεί παρουσία, ευθύνη. Απαιτεί εσένα».

Η παρουσία που ζητά η ενσυναίσθηση δεν είναι πάντοτε εύκολο να επιτευχθεί. «Η ικανότητα να δίνει κανείς την προσοχή του σε κάποιον που υποφέρει είναι πολύ σπάνιο και δύσκολο πράγμα. Είναι σχεδόν ένα θαύμα. Είναι θαύμα» αναφέρει η Γαλλίδα συγγραφέας Σιμόν Βέιλ. «Σχεδόν όλοι αυτοί που πιστεύουν ότι έχουν αυτή την ικανότητα, στην πραγματικότητα δεν την έχουν», συνεχίζει. Αντί να ανταποκρινόμαστε με ενσυναίσθηση, έχουμε την τάση να δίνουμε συμβουλές ή διαβεβαιώσεις, καθώς και εξηγήσεις για τη δική μας θέση και τα συναισθήματά μας. Από την άλλη πλευρά, βασικό ζητούμενο στην ενσυναισθητική ακρόαση είναι να εστιάζουμε με πλήρη προσοχή στο μήνυμα του άλλου ανθρώπου. Δίνουμε στους άλλους τον χρόνο και τον χώρο που χρειάζονται για να εκφραστούν πλήρως και να βρουν την κατανόηση που χρειάζονται. Υπάρχει μια βουδιστική έκφραση που περιγράφει αυτή την ικανότητα: «Μην κάνεις κάτι, απλά να είσαι εκεί».

Υπάρχουν φορές που υποθέτουμε ότι κάποιος θέλει να τον καθησυχάσουμε ή να του δώσουμε συμβουλές για τη λύση του προβλήματός του, ενώ στην πραγματικότητα η ανάγκη του είναι να ακουστεί με ενσυναίσθηση. Όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο, μπορεί να είναι πολύ απογοητευτικό γι’ αυτό το άτομο. Πήρα ένα μάθημα από την κόρη μου, που μου δίδαξε ότι, πριν προσφέρω τη συμβουλή μου σε κάποιον, χρειάζεται να διαπιστώνω πρώτα αν πραγματικά την έχει ανάγκη. Κοιταζόταν στον καθρέφτη μια μέρα και είπε: «Είμαι πολύ άσχημη». «Είσαι το πιο όμορφο πλάσμα του κόσμου» της είπα. Τότε μου έριξε μια ματιά αγανάκτησης και είπε φωναχτά: «Α, ρε μπαμπά!». Βγήκε από το δωμάτιο χτυπώντας δυνατά την πόρτα. Αργότερα διαπίστωσα ότι αυτό που χρειαζόταν ήταν ενσυναίσθηση. Αντί για την άκαιρη αυτή διαβεβαίωση, θα μπορούσα να είχα ρωτήσει: «Είσαι απογοητευμένη από την εμφάνισή σου σήμερα;».

[…]

Το στοιχείο-κλειδί της ενσυναίσθησης είναι η παρουσία. Είμαστε εκεί με όλο μας το είναι, μαζί με τον άλλον και με αυτό που βιώνει. Αυτή η ποιότητα της παρουσίας είναι που διαφοροποιεί την ενσυναίσθηση από τη διανοητική κατανόηση ή την έκφραση συμπάθειας. Κάποιες φορές ίσως επιλέξουμε να εκφράσουμε τη συμπάθειά μας σε κάποιον νιώθοντας τα συναισθήματά του. Είναι σημαντικό όμως να γνωρίζουμε ότι εκείνη τη στιγμή εκφράζουμε συμπάθεια αντί να ακούμε με ενσυναίσθηση.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Μη βίαιη επικοινωνία» του Marshall B. Rosenberg PhD